— Za te kartofle, Swietoczka, przelejesz mi pieniądze na kartę po numerze telefonu — powiedziała Ludmiła Borisowna głosem miękkim i lepkim jak gęsty syrop. Elegancko strzepnęła ziemię z pulchnych dłoni, na których połyskiwał świeży francuski manicure.
— Jesteś przecież wykształconą dziewczyną, po studiach. Powinnaś rozumieć, że na tym świecie za wszystko trzeba płacić.
Jej słowa ciężko opadły w chłodne jesienne powietrze — zwyczajnie, niemal obojętnie, a jednak boleśnie.
Stałam pośrodku zaoranego pola w osiedlu „Sosnowy Bór”. W rękach trzymałam ciężkie plastikowe wiadro wypełnione po brzegi złocistymi, starannie wybranymi ziemniakami. Dłonie piekły mnie od odcisków, pod paznokciami utkwiła wilgotna ziemia,
a plecy bolały tak mocno, że miałam ochotę położyć się między grządkami i już nigdy nie wstać.
Cały ten plon był moją inicjatywą. Moją próbą znalezienia wspólnego języka z matką mojego męża.
Już w marcu Ludmiła Borisowna teatralnie narzekała podczas niedzielnych obiadów na bolące plecy. Wzdychała, że ziemia leży odłogiem, emerytura jest marna, a warzywa na targu stały się nieprzyzwoicie drogie.
Ja — dyrektorka działu finansowego, przyzwyczajona do cyfr i sztywnych harmonogramów — nagle postanowiłam pomóc. Sama zaproponowałam, że posadzę ziemniaki, zieleninę i pomidory.
— Och, Swietoczka, nasze złotko! — świergotała wtedy, nalewając mi herbaty do cienkiej porcelanowej filiżanki.
I rzuciłam się w tę pracę całym sercem.
Od maja każdy weekend zaczynał się dla mnie przed świtem. Podczas gdy mój mąż Maksim odsypiał delegacje, ja jechałam za miasto.
Przywoziłam wszystko: drogie nasiona, nawozy, rolki materiałów ochronnych. Zdejmowałam elegancki kostium, zakładałam wyblakły T-shirt i pracowałam w ziemi przez cały dzień. Wyrywałam chwasty do bólu dłoni, nosiłam ciężkie konewki, kiedy w osiedlu przestawała działać pompa.
A Ludmiła Borisowna?
Przyjeżdżała wyłącznie w niedzielę, około obiadu. Siadała w wiklinowym fotelu bujanym, stawiała obok talerzyk z ciastkami i „nadzorowała” pracę.
— Swieta, za płytko kopiesz!
— Swieta, tak się nie obsypuje ziemniaków!
Ani razu nie dotknęła motyki. Ale za każdym razem, gdy sąsiadki podchodziły do płotu, głośno oznajmiała:
— Popatrzcie tylko, jakie plony wyhodowaliśmy z Maksimem!
O mnie nie wspominała ani słowem.
Nadszedł wrzesień. Wzięłam dwa dni wolnego, żeby wykopać wszystko przed ulewnymi deszczami. Sama przekopałam całe pole. Patrząc na osiem wielkich, wypchanych po brzegi worków, poczułam dziwną, pierwotną dumę.
I właśnie wtedy usłyszałam żądanie zapłaty.
— Przepraszam… chyba nie zrozumiałam — powiedziałam cicho.
Nawet się nie speszyła. Wyjęła z kieszeni płaszcza mały notes ze złotym tłoczeniem.
— Ależ doskonale zrozumiałaś, Swietoczka. Czyja jest ziemia? Moja. Z czyjej studni brałaś wodę? Z mojej. Jeśli chcesz zabrać worki do miasta, musisz zapłacić za korzystanie z zasobów. To elementarna ekonomia.
Powoli odstawiłam wiadro.
Maksim stał kilka metrów dalej i nerwowo przecierał boczne lusterko samochodu, udając, że nic nie słyszy.
— Maksim — mój głos zadrżał. — Słyszysz, co mówi twoja matka?
Odwrócił się niechętnie, unikając mojego wzroku.
— No… mama ma trochę racji. Działka jest jej. Korzystaliśmy z jej własności. Po prostu jej przelej, nie zbiedniejemy od tego.
Gorąca fala uderzyła mi do głowy.
— Ludmiło Borisowno — zrobiłam krok do przodu — kiedy wiosną narzekała pani na zdrowie i prosiła o pomoc, zapomniała pani wspomnieć, że to komercyjny wynajem ziemi?
Poprawiła spokojnie jedwabną apaszkę.
— Sprzedaję ci warzywa po kosztach. Dwadzieścia pięć tysięcy rubli za wszystko. I to jeszcze po rodzinnej zniżce.
— Rodzinnej zniżce? — powtórzyłam.
— Swieta, nie zaczynaj — westchnął Maksim. — Po prostu zrób przelew. Po co robić scenę o jakieś ziemniaki?
Spojrzałam na worki. Każdy z nich był wypełniony godzinami mojego wysiłku i bólu. Dla niego to były tylko kartofle. Dla mnie — upokorzenie.
— Dobrze — odpowiedziałam spokojnie. — W takim razie liczmy według zasad rynku.
Wyjęłam telefon.
— Moje wydatki: ekskluzywne nasiona — siedem tysięcy. Nawozy — sześć tysięcy. Benzyna na wszystkie wyjazdy — około czterdziestu tysięcy.
Spojrzałam jej prosto w oczy.
— I najważniejsze: moja praca. Dwadzieścia weekendów. Dziesięć godzin dziennie. Przy mojej stawce dyrektorki finansowej moja praca jest warta dwieście pięćdziesiąt tysięcy rubli.
Zrobiłam krótką pauzę.
— Razem trzysta trzy tysiące. Minus pani dwadzieścia pięć. To pani jest mi winna dwieście siedemdziesiąt osiem tysięcy rubli.
Jej twarz zrobiła się purpurowa.
— Ty oszalałaś?!
— To pani zamieniła rodzinę w księgowość — odpowiedziałam lodowato.
Maksim chwycił mnie za ramię.
— Swieta, przestań!
Strząsnęłam jego rękę.
— Szacunek trzeba sobie zasłużyć.
Potem wyciągnęłam ostry ogrodowy nóż i jednym ruchem rozcięłam pierwszy worek. Potem drugi. Trzeci.
Ziemniaki rozsypały się ciężką, złotą falą po mokrej ziemi, wtaczając się w błoto i kałuże.
— Ty wariatko! — wrzasnęła Ludmiła Borisowna.
— Skoro to wszystko należy do pani ziemi — powiedziałam spokojnie, rozcinając kolejny worek — niech do niej wróci.
Maksim rzucił się w moją stronę.
— Przestań!
— Właśnie przestałam, Maksim. Już nie zamierzam za nikim biegać.
Kolejne worki rozpadały się na ziemi. A we mnie nie było już ciężaru — tylko lodowaty spokój.
— Niewdzięcznica! — krzyczała teściowa. — Przyjęliśmy cię do rodziny!
— Nie mnie przyjęliście. Tylko mój portfel — odpowiedziałam, rzucając narzędzie w trawę.
W końcu uklękła w błocie i zaczęła desperacko zbierać brudne ziemniaki do poł płaszcza.
— Jedziemy — powiedziałam do Maksima, otwierając drzwi samochodu.
— A mama?
— Zostań. Pomóż jej ratować jej kapitał.
Przez całą drogę do domu panowała cisza.
Tydzień później wszystko się zmieniło. Pretensje, rachunki i upokorzenia w końcu zerwały wszystkie maski.
Wiosną kupiliśmy własną małą działkę.
I wiedziałam jedno na pewno: na tej ziemi będą rosły już tylko kwiaty. Tylko dla mojej duszy.
