— Walentyno Georgijewno, proszę zacząć opróżniać gabinet — powiedział nowy dyrektor, niedbale kładąc na brzegu mojego biurka cienką kartkę bez numeru i bez żadnego nagłówka. — Swietłana zostanie przeniesiona do pani działu, a pani nadszedł czas, by godnie zakończyć swoją karierę zawodową.
Kartka bezszelestnie przesunęła się po drewnianej powierzchni i zatrzymała obok pióra, które trzymałam w dłoni.
Powoli zdjęłam okulary z klawiatury i spojrzałam na dyrektora.
— Olegu Stanisławowiczu, nie złożyłam żadnego wypowiedzenia. I nie przekazywałam nikomu swojego gabinetu.
Uśmiechnął się. Był to ten rodzaj uśmiechu, za którym kryła się już podjęta decyzja, czekająca tylko na to, aż inni ją zaakceptują.
— Złoży pani — powiedział spokojnie. — W wieku sześćdziesięciu jeden lat człowiek powinien wiedzieć, kiedy nadchodzi czas, aby ustąpić miejsca młodszym.
Po drugiej stronie szklanej ściany w dziale nagle zapadła cisza. Koledzy udawali, że pracują, ale każdy słyszał naszą rozmowę. Drukarka migała czerwonym komunikatem błędu, na moim biurku leżały zamknięte umowy, miesięczne raporty i resztka wystygłej porannej kawy.
On już zaplanował moje odejście.
Tylko jednej rzeczy nie wiedział.
Że nie jestem kobietą, którą można odsunąć na bok za pomocą kartki bez numeru.
— Swietłana przyjdzie do pani po lunchu — kontynuował, wskazując na mój gabinet. — Przekaże jej pani rejestr umów, raporty oraz procedury zatwierdzania.
Podniosłam kartkę.
— Swietłana jest naszą nową pracownicą?
Przez chwilę milczał.
— Moją żoną — odpowiedział w końcu z dumą. — Ale wkrótce zostanie jedną z kierowniczek działu.
— Rozumiem — powiedziałam. — W takim razie mam tylko jedno pytanie. Na podstawie jakiej oficjalnej decyzji?
Jego uśmiech na moment zniknął.
— Słucham?
— Na podstawie jakiego zarządzenia mianuje ją pan na to stanowisko? Gdzie jest dokument przeniesienia? Gdzie jest zgoda działu kadr? Gdzie znajduje się data, numer rejestracyjny i podpis?
Oleg Stanisławowicz pochylił się w moją stronę.
— Proszę nie przywiązywać takiej wagi do formalności. To ja jestem dyrektorem.
— Dyrektor może podejmować wiele decyzji — odpowiedziałam spokojnie. — Ale nawet on nie może zmieniać zasad według własnego uznania.
W tym momencie drzwi się otworzyły.
W progu stała Raisa, moja zastępczyni. Miała pięćdziesiąt cztery lata, w rękach trzymała listy obecności, a po jej twarzy od razu było widać, że wyczuła, iż coś jest nie tak.
— Walentyno Georgijewno, przeszkadzam? — zapytała.
— Nie — odpowiedział za mnie dyrektor. — Wręcz przeciwnie, przyszła pani w odpowiednim momencie. Pani również powinna wiedzieć, że w dziale nastąpią zmiany.
Raisa spojrzała na mnie.
— Jakie zmiany?
— Od poniedziałku będzie pani pomagać Swietłanie wdrożyć się do pracy — powiedział Oleg. — A Walentyna Georgijewna może zacząć porządkować sprawy związane z odejściem.
Położyłam kartkę na biurku.
— Raiso, proszę spojrzeć na ten dokument.
Podałam jej papier.
— To nie jest polecenie — powiedziałam. — To tylko czyjeś życzenie zapisane na kartce.
Dyrektor zaczął nerwowo stukać palcami o blat.
— Czy właśnie publicznie podważa pani mój autorytet?
— Nie — odpowiedziałam. — Wręcz przeciwnie. Próbuję zapobiec temu, aby stracił go pan przez błędną decyzję.
W pokoju przez kilka sekund panowała cisza.
— Pracuje pani tutaj zbyt długo — powiedział w końcu. — Dział potrzebuje nowego spojrzenia.
Oparłam się wygodniej na krześle.
— W zeszłym roku nasz dział zamknął 312 umów bez żadnych opóźnień. Odzyskaliśmy ponad dwa miliony rubli w spornych sprawach. Wskaźnik błędów naszych pracowników jest jednym z najniższych w całym zakładzie.
— Nie można budować przyszłości wyłącznie na wynikach z przeszłości — odparł natychmiast.
— Ale bez wyników z przeszłości nie ma wiarygodnej przyszłości — odpowiedziałam.
Jego spojrzenie stało się twarde.
— Chce pani powiedzieć, że Swietłana się nie nadaje?
— Nie powiedziałam niczego o niej osobiście — odpowiedziałam. — Mówię tylko, że stanowiska kierowniczego nie obsadza się na podstawie rodzinnych powiązań.
Raisa milczała, stojąc obok nas.
Oleg zauważył, że ma świadka tej rozmowy.
— Może pani już wyjść — powiedział do niej chłodno.
— Raisa zostaje — odpowiedziałam. — To nie jest już prywatna rozmowa. Dotyczy całego działu.
Twarz dyrektora stawała się coraz bardziej napięta.
— Po południu zwołam zebranie — powiedział głośno, tak aby wszyscy za szklaną ścianą mogli usłyszeć. — Tam ogłoszę nową strukturę zarządzania.
— Dobrze — odpowiedziałam. — W takim razie przedstawi pan wszystkim również uzasadnienie.
— Uzasadnieniem jest moja decyzja.
— A decyzje wymagają dokumentów.
Zamilkł.
Po chwili odwrócił wzrok.
Nie tego się spodziewał.
Myślał, że stoi przed nim starsza pracownica, która pochyli głowę i zaakceptuje wszystko.
Nie wiedział, że pracuję w tym miejscu od trzydziestu ośmiu lat.
Nie wiedział, że znam każdą obowiązującą zasadę.
A przede wszystkim nie wiedział, że tamtego ranka to nie mnie próbowano odsunąć.
To on sam wystawił sobie świadectwo.
Kiedy wyszedł z gabinetu, Raisa powoli zamknęła za nim drzwi.
— Walentyno Georgijewno… naprawdę zamierza sprowadzić tutaj swoją żonę?
— On właśnie to planuje — odpowiedziałam.
Wyjęłam z szafy na dokumenty kopertę.
— Ale między planem a prawem istnieje ogromna różnica.
Raisa spojrzała na kopertę.
— Co to jest?
Otworzyłam ją.
W środku znajdowało się zaproszenie z centrali na oficjalne spotkanie oceniające.
— Centrala obserwuje, jak nowy dyrektor rozpoczyna swoją pracę — powiedziałam.
Raisa powoli usiadła.
— Czyli nie wiedział, że jest kontrolowany?
Uśmiechnęłam się.
— Nie.
Przez chwilę patrzyłam na zamknięte drzwi.
— I właśnie dlatego popełnił wszystkie błędy, jakie może popełnić osoba zarządzająca.
