„No więc, synu, taką to sprowadziłeś do naszego domu… wybacz, Boże, biedaczkę bez grosza przy duszy. Bez ziemi, bez dachu nad głową, tylko ambicje i walizka z wyblakłymi poszewkami.”
Tamara Ignatjewna stała na środku salonu, jej głos był głośny i ostry, jakby wydawała wyrok, a nie prowadziła rodzinnej rozmowy. Z jawną pogardą przerzucała rzeczy, które Lena przywiozła ze studenckiego akademika, jakby były bezwartościowym śmieciem.
Lena stała w drzwiach. Ściskała rączkę starej torby tak mocno, że zbielały jej kostki palców. Chciała zniknąć. Rozpłynąć się w powietrzu. Byle tylko nie czuć tego spojrzenia — chłodnego, oceniającego,
pełnego pogardy spojrzenia teściowej i szyderczego chichotu Swietłany, która już przymierzała jedyną porządną chustę Leny i kręciła się przed lustrem, jakby była jej właścicielką.
Andriej, wtedy jeszcze młody i nieumiejący postawić matce granic, zaczerwienił się aż po uszy.
— Mamo, przestań — wydusił, próbując zabrać jej ręczniki z rąk. — Lena jest moją żoną. Będziemy mieszkać osobno, wiesz o tym. Po prostu przywieźliśmy rzeczy, zanim znajdziemy mieszkanie.
— Osobno? — uniosła ręce Tamara. — Za jakie pieniądze, pytam? Z twojej pensji inżyniera? Czy ta biedaczka przyniosła ze sobą majątek? Oj, Andrusiu, jeszcze się z nią napłaczesz. Wieśniaczka — bez gustu, bez manier, bez pieniędzy.
To słowo — „biedaczka” — przykleiło się do Leny jak piętno. Wracało na każdym rodzinnym spotkaniu, gdzie była raczej tolerowana niż przyjmowana. Tamara i Swietłana nie przepuszczały żadnej okazji: „toporne” krojenie sałatki, „staromodna” sukienka, „tanie” prezenty.
Lena milczała. Wychowano ją tak, że starszych należy szanować, a konfliktów unikać. A poza tym kochała Andrieja tak bardzo, że znosiła wszystko.
Pierwsze lata małżeństwa były trudne. Wynajmowali mieszkania, oszczędzali na wszystkim. Lena pracowała na dwie zmiany w fabryce tekstylnej, a nocami szyła w domu. Andriej brał każdą dodatkową pracę.
Rodzina męża ograniczała się do krytyki, nigdy pomocy. Tamara Ignatjewna pochodziła z zamożnego domu, miała mieszkanie w centrum i daczę. Swietłana była kiedyś żoną biznesmena. Pieniądze były — ale nie dla nich.
Kiedy zepsuła się lodówka, Andriej poprosił matkę o pożyczkę.
— Nie mam pieniędzy — ucięła krótko przez telefon. — A nawet gdybym miała, zastanowiłabym się dwa razy. Jesteście nieodpowiedzialni. Twoja żona pewnie wszystko wydaje na ubrania.
Tej nocy Lena obiecała sobie, że nigdy więcej nie poprosi ich o nic.
Lata mijały. „Biedaczka” Lena zaczęła powoli budować swoje życie. Otworzyła mały zakład w centrum handlowym. Jej praca była perfekcyjna — równe szwy, idealne dopasowanie, wyczucie materiału.
Klienci zaczęli przychodzić sami. Andriej zajął się organizacją i finansami. Stali się zespołem.
Po pięciu latach Lena prowadziła sieć ekskluzywnych salonów tekstylnych. Mieli przestronne mieszkanie, samochód i dom za miastem.
Rodzina męża stopniowo zniknęła z ich życia.
Aż pewnego dnia zadzwonił telefon. Tamara Ignatjewna.
Jej głos był nienaturalnie słodki.
— Lenoczka, kochana… jak się macie? Pomyśleliśmy, że was odwiedzimy…
Lena zgodziła się.
W sobotę przyszli.
Gdy tylko weszli do mieszkania, zastygli. Ich spojrzenia chciwie wędrowały po wnętrzu: meble, tkaniny, obrazy. Nie goście — tylko oceniający.
Przy stole rozmowa była początkowo sztywna, potem znów zaczęły się ukryte złośliwości.
W końcu padł prawdziwy powód wizyty: projekt daczy za trzy miliony rubli.
— Dla was to nic — powiedziała Tamara. — Jesteśmy rodziną.
Lena wstała.
Przypomniała im wszystko: słowo „biedaczka”, upokorzenia, odmowę pomocy, gdy sami ledwo sobie radzili.
Powietrze zgęstniało.
— Macie obowiązek nam pomóc! — krzyknęła Tamara. — Jestem twoją matką!
— Nie — powiedział stanowczo Andriej. — Macie dach nad głową. Dacza to luksus.
Kiedy wyszli, zostały tylko krzyki i przekleństwa.
Cisza wróciła do mieszkania.
Lena sprzątała stół. Nie płakała. Była tylko zmęczona — i dziwnie spokojna, jakby stara rana wreszcie pękła.
Andriej usiadł obok niej.
— Przepraszam — powiedział cicho.
— Nie ma za co — odpowiedziała. — Dziś w końcu stanąłeś po naszej stronie.
Siedzieli razem, pijąc wino, podczas gdy za oknem zapadał zmrok.
I po raz pierwszy Lena poczuła, że przeszłość naprawdę przestała ich trzymać.
