— Róman, wiesz też, że musimy zaprosić twoją mamę, prawda? — Antónina Pawłowna nawet nie spojrzała na Annę, gdy mówiła. Jakby panna młoda w ogóle tam nie była.— Mamo, oczywiście — Róman wziął widelec i zaczął mieszać sałatkę.
— Ale byłoby lepiej, gdybyśmy mogli się bez tego obejść. Co ona zobaczy tam, w swoim Kinesmé? Siedem dni bez ciepłej wody, prawda? — prowokowała.Anna zacisnęła pięść pod stołem. Chciała coś powiedzieć, ale w gardle miałą węzeł.
— Przepraszam, kochanie — w końcu zwróciła się do Anny Antónina Pawłowna. — Chcę tylko wszystko dobrze zorganizować. Twoja mama jest pewnie prostą kobietą. Taxi z lotniska, hotel opłacony z góry… Przyjazd dwa dni wcześniej, żeby się przyzwyczaiła. Porządnie się umyć.
— Moja mama kąpie się codziennie — wyszeptała Anna.— Wiem, wiem. Tylko że na wsi, kto wie… czasem woda nie jest czysta. Tutaj przynajmniej dobrze przygotuje się na wielki dzień.Róman milczał. Kroił pomidora na bardzo drobne kawałki.
— I posadzimy ją osobno. Przy stole dla dalszej rodziny. Ciocia Zina, wujek Vova… To prości ludzie, będzie jej wygodniej. Nie musi się denerwować przy naszych gościach, prawda?— Antónina Pawłowna, moja mama…— Cii, kochanie.
Rozumiem wszystko. Dobra dziewczynka. Ale bądźmy szczerzy. Zaproś swoją mamę z prowincji, a my zrobimy wszystko, żeby nikt się nie zorientował. To w twoim interesie, prawda?Anna wstała od stołu. Nogi jej się trzęsły.
— Przepraszam, muszę wyjść.Róman nawet nie spojrzał w górę.Na zewnątrz Anna od razu zadzwoniła do mamy.— Mamo, to ja.— Aha, Aniu, co się stało?— Nic. Tylko… macocha powiedziała, że musisz przyjechać na wesele.
Dwa dni wcześniej. Żeby… dobrze się przygotować. Wszystko dosłownie powiedziane przed Rómanem.Cisza. Głębokie wdechy.— I ona… co zrobiła?— Jadła sałatkę.Długa, ciężka pauza.— Dobrze. Przyjadę. Wyślij mi adres.
— Mamo, naprawdę chcesz jechać? Będziesz siedzieć przy dalszym stole. Wszyscy zobaczą, że jesteś z prowincji. Wszyscy… Wstyd mi.— Nie wstydzę się, kochanie. Pójdę. Zobaczymy potem, kto się wstydzi.
Wesele odbyło się w klubie na wsi. Białe namioty, kamienne ścieżki, rzeźby z lodu. Ponad sto osób. Anna znała niewielu ludzi: przyjaciół Antóniny Pawłownej, współpracowników męża, partnerów biznesowych.
Nadeżda Stepanowna przyjechała godzinę przed rozpoczęciem. Anna czekała na nią na parkingu. Mama miała na sobie szary, prosty kostium, bez biżuterii. Twarz spokojna. Prawie chłodna.— Mamo, wszystko w porządku? — zapytała Anna.
— W porządku. Pokaż mi to „cudo” — powiedziała spokojnie Nadeżda.Antónina Pawłowna powitała je z kieliszkiem szampana w ręce, uśmiechem na twarzy, ale wzrokiem oceniającym.— Ach, oto gość z Kinesmé! Jak tu dotarliście? Samolot musiał być wielką przygodą.
— W porządku, dziękuję za troskę — odpowiedziała Nadeżda.— No to chodźmy. Wasz stolik jest tam, przy wejściu technicznym, niestety nie było innego. Będziecie przy dalszej rodzinie, prostych ludziach. Wygodniej.
— Dziękuję. Chcę odetchnąć świeżym powietrzem — powiedziała Nadeżda.Anna chwyciła mamę za rękę.— Przepraszam. Za wszystko.— Dlaczego przepraszasz, kochanie? Nie ty wybierałaś miejsce.
— Ale ja ją tu przyprowadziłam. Zgodziłam się na ten ślub.Nadeżda Stepanowna spojrzała na Annę.— Aniu, kochasz Rómana?— Nie wiem… kiedyś kochałam. Teraz tylko jestem zmęczona. Matką jego, ciszą, poczuciem winy.
— To po co tu jesteś?— Bo już wszystkim powiedziałam. Bo kupiłam sukienkę. Bo goście już przyjechali.— To nie są powody. To wymówki.
Kolacja rozpoczęła się o szóstej. Anna siedziała obok Rómana przy głównym stole. On uśmiechał się, wznosił kieliszek, witał wszystkich. Jakby nic się nie stało. Jakby jego mama nie upokorzyła jej matki przed wszystkimi.
Antónina Pawłowna wstała, żeby wziąć mikrofon. Suknia błyszczała, szampan w ręku.
— Drodzy goście! Chciałabym powiedzieć kilka słów o naszej pannie młodej. Aniu — dobra dziewczyna. O dobrym sercu. Pielęgniarka. To prawda, że jej rodzina nie jest zbyt znacząca, ale my ją wychowamy, prawda, Róman?
Śmiech w całym sali. Niektórzy głośno, inni skrępowani.Róman uśmiechnął się. Skinął głową. Wziósł kieliszek.Anna poczuła, że coś w niej się łamie.— A dziś jest z nami też matka panny młodej. Nadeżda Stepanowna! Gdzie pani jest, proszę? Przy wejściu technicznym. Proszę wstać!
Nadeżda powoli wstała. Twarz spokojna.— Chciałabym, aby wszyscy spojrzeli na tę kobietę. Mieszka w Kinesmé. Pracuje, jest emerytką. Prawdopodobnie po raz pierwszy w życiu widzi taki poziom. Nadeżda Stepanowna, podoba się pani tu?
Niektórzy zaczęli się śmiać. Reszta milczała.— Bardzo mi się podoba — powiedziała Nadeżda. — Tylko chciałabym sprostować jedną rzecz.— Co takiego? — uśmiechnęła się Antónina Pawłowna.— Powiedziała pani, że jestem emerytką.
To nieprawda. Jestem właścicielką zakładu włókienniczego. Największego w regionie. Może słyszeli: „Zakład Kinesmé”. Dostarczamy tkaniny dla wszystkich instytucji państwowych.Sala zamilkła. Antónina Pawłowna mrugnęła.
— Co? — Nie jestem emerytką. Jestem przedsiębiorcą. Po śmierci męża przywróciłam do życia fabrykę, która upadła. Włożyłam w to wszystko. Przez trzy lata pracowałam szesnaście godzin dziennie. Teraz mam trzystu pracowników, umowy podpisane na dwa lata.
Antónina Pawłowna cofnęła się.— Ale… dlaczego… dlaczego nie powiedziałaś?— Bo nie lubię się przechwalać. W przeciwieństwie do pani. Pani całą noc mówiła o poziomie, kontaktach i pieniądzach. Ja po prostu pracuję.
Potem Nadeżda zwróciła się do córki:— Aniu, spakuj się. Wracamy.Anna wstała. Ręce jej drżały, ale wstała.— Aniu, poczekaj — Róman złapał ją za rękę. — Moja mama tylko żartowała. Nie chciała…
— Puść mnie.— Ale… teraz jesteśmy małżeństwem… wszyscy goście tu są… tort, prezenty…— Puść mnie, Róman.Puścił. Spojrzał na nią, potem na matkę, ojca, a potem znów na Annę.— Ja… nie wiem, co powiedzieć.
— Dokładnie. Nigdy nie wiesz. Przez sześć miesięcy milczałeś, kiedy twoja mama skrzywdziła moją. Milczałeś, kiedy mówiła, że moja mama jest ze wsi. Dziś też milczałeś, kiedy zrobiła cyrk. Zawsze milczysz, Róman.
— Ale ja cię kocham!— Nie. Ty kochasz ciszę. Żeby wszystko było spokojne. A ja nie mogę już znieść tej ciszy.Trzy miesiące później Anna wróciła do szpitala. Róman dzwonił, pisał, prosił, by wróciła. Ona czytała i usuwała wiadomości.
Czwartego dnia pojawił się osobiście. Anna wyszła po pracy:— Nie mamy o czym rozmawiać, Róman.— Ale… my… kochaliśmy się.— Wiesz, co zrozumiałam? Miłość to nie jest to, gdy jest wam dobrze razem.
To wtedy, gdy jest źle, a mimo to stoisz. Kiedy chronisz. Ty nic nie zrobiłeś. Ani razu. To nie miłość. To wygoda.— Ale bałem się zranić moją matkę!— A kto mnie chronił? Nikt. I teraz odchodzę, bo godność jest ważniejsza niż ślub.
I zaśmiała się. Po raz pierwszy od trzech miesięcy — naprawdę, swobodnie. Bo zrozumiała: czasem największa miłość to nie pozwolić komuś utopić się tam, gdzie jego życie się rozpada.
