Ogród pod surowym niebem.Burzowe, ciężkie, szare niebo 1939 roku zdawało się przygniatać wiejskie domy, których ściany lśniły ołowianym odcieniem.
Vera Artemjewa siedziała przy oknie kuchennym, a jej palce instynktownie ugniatały gładki pasek skóry leżący na stole. Sekundy na ściennej zegarze upływały powoli, a każdy moment ważył na jej piersi.
Jej córka po raz kolejny nie przyszła o umówionej porze. Ile razy zdarzało się to w ostatnich latach… Siedemnastoletnia Anna zdawała się celowo wystawiać cierpliwość matki na próbę:
żyła swoim własnym życiem, szybko, głośno, łamiąc wszystkie zasady i ciche nadzieje.W domu, obok niej, dorastały też dwie młodsze dzieci: ośmioletni Giennadij, poważny i rozważny, oraz sześcioletnia Swietłana,
cicha, pogodna dziewczynka, zawsze gotowa do pomocy. Były one cichą radością Very, wyspami spokoju na morzu nieustannego niepokoju.
Anna natomiast była dzieckiem z pierwszego, dawno rozbitego małżeństwa — jakby urodzona w innym świecie: kapryśna, śmiała, żyjąca w melodiach akordeonu, w śmiechu i ciągłych sąsiedzkich spotkaniach.
Jej myśli przerwało ciche pukanie. W progu stała Klawdija, sąsiadka, której twarz łączyła zwykłą uprzejmość z niepokojem. Poruszała się nerwowo, przestępując z nogi na nogę, jakby bała się przemówić.
— Vera… przepraszam, że przeszkadzam… Wiem, że jesteś zajęta, brygadierko, ale… nie mogę milczeć. Może powinnaś powstrzymać swoją córkę, zanim wydarzy się coś złego.
— O czym mówisz, Klawdija? Powiedz mi.— Chodzi o twoją małą Annę. Dzisiaj ją widziałam… na łące, po drugiej stronie rzeki. Poszłam napoić krowę, a tam… twoja córka leżała w wysokiej trawie, obok koszula mężczyzny, jej ubranie…
Wołałam, śmiała się i mówiła, że tylko odpoczywa. Ale krzewy… myślałam, że to może Pawel, i się przestraszyłam. Kiedy krowa uciekła, pobiegłam za nią… Kiedy wróciłam, nikogo nie było. Została tylko ta mała chusteczka.
Klawdija podała Verze mały, haftowany kawałek materiału. Vera zamarła wewnętrznie. To była jej własna praca, prezent, który dała Annie na imieniny.
— Nie mów nikomu, Klawdija. Proszę.— Spokojnie, Vera. Tylko ci współczuję. Twoja córka jest dorosła, ale tak… kto by ją pojął za żonę?
Gdy sąsiadka odeszła, Vera opadła przy stole, a łzy płynęły same. To już nie była tylko wstyd ani zmęczenie plotkami. To był strach — strach przed ostatecznym upadkiem, wstyd, który padał cieniem na wszystko:
na nią, na jej pozycję, na młodsze dzieci. Czuła się sparaliżowana bezsilnością.Kiedy wreszcie słychać było szybkie, lekkie kroki przy progu,
Vera wstała, trzymając ciężki pasek skóry w dłoni. Ale nie było tej osoby, której się spodziewała. Ilya, jej mąż, ojciec Giennadija i Swietłany, ojczym Anny, wszedł do środka.
— Co się stało, Vera? Twoja twarz jest blada, a co trzymasz w ręce?— Chcę nauczyć Annę lekcji. Słowa już do niej nie trafiają. Chciałabym, żebyś choć raz był surowy!
— Bić dziewczynę? To nie moja sprawa. Nie jest moją krwią, i to nie moja metoda.Rozmawiali cicho, żeby nie obudzić młodszych, kiedy Anna weszła do pokoju.
Zatrzymała się w drzwiach, spojrzała na pasek matki, a na jej twarzy pojawił się zwyczajny, drwiący uśmiech.— Znowu będą rady, czy tym razem będzie tylko lanie?
— Nie, Anna — głos Very był niezwykle cichy. — Nie będzie więcej rad.Zrobiła krok bliżej. Ilya próbował stanąć między nimi, ale Vera go odsunęła.
Pierwszy cios spalił powietrze. Drugi… trzeci… A wtedy Anna nagle osunęła się na podłogę, chroniąc się rękami i krzyknęła:— Mamo, przestań! Nie jestem sama!
Ręka zatrzymała się, pasek spadł na podłogę z trzaskiem. Vera cofnęła się, jakby się sparzyła, a ciszę przerwał niepowstrzymany, gorzki płacz.
Ilya pomógł Annę wstać, wyprowadził ją do ogrodu. Ich głosy przedostawały się przez ściany jako stłumione, zamieszane buczenie.Gdy Anna wróciła, Vera posadziła ją. Jej głos był suchy, bez życia.
— Kto jest ojcem?— Nie mam ojca — córka upierała się, opuszczając oczy.— Z kim byłaś? Powiedz!— Z nikim. Nie powiem. Nie martw się, pójdę do ciotki Darii, ona przygotuje napar, wszystko przejdzie.
— Myślisz, że to wystarczy? — Vera spojrzała na córkę, jakby była obcą osobą. — Jesteś wstydem. Tolerowałam to, ale teraz… Jedziesz do miasta. Będziesz się uczyć.
— Uczyć? To nie dla mnie! — Anna błysnęła.— Nie obchodzi mnie to. Znikniesz mi z oczu. Jeśli nie chcesz — będziesz pracować na farmie świń. Wybierz.
Ilya powrócił do dyskusji:— Dziewczyny, czekajcie… Pójście do ciotki Darii prowadzi na cmentarz. Musi urodzić. My wychowamy dziecko. Wszyscy razem.
— Zwariowałeś? — Vera nie mogła uwierzyć własnym uszom. — Trzeba wiedzieć, kto jest ojcem!— Nie powie. Uparta. Ludzie… powiedzą cokolwiek.
Jesień nadchodzi, zima. A ty… udajesz, że czekasz. Gdy nadejdzie czas, powiemy, że jest nasz, późno. Innej drogi nie ma.Kłócili się do świtu.
Przy pierwszym pianiu koguta Anna i Vera, wyczerpane i całkowicie zmęczone, zaakceptowały absurdalne, desperackie kłamstwo.Zima w tym roku była surowa, ołowianoszara.
Ciepłe, grubo podszyte ubrania wszystko ukrywały. Vera sprytnie chowała pod ubraniem poduszki; wieś powoli przyzwyczajała się do tego, że brygadier Artemjewa oczekuje czwartego dziecka.
Anna rzadko się pokazywała, a gdy to robiła, nosiła szerokie, przesadnie duże ubrania.W połowie marca, gdy ostatnie oznaki mrozu wciąż migotały na oknach, u Any rozpoczęły się skurcze.
Urodził się chłopiec, oficjalnie nazwany Nikołajem Iljiczem Artemjewem, dzieckiem Very i Ilyi.Vera miała nadzieję, że macierzyństwo zmieni córkę, ogrzeje jej serce. Ale gdy Anna sięgnęła po dziecko, odwróciła się od ściany.
— Nie. Teraz to jest twój syn. Niech będzie moim bratem.— Jak możesz tak robić? Przytul go!— Matka Gieny nie miała mleka, a jednak dorósł. Kola też dorosnie.
— Ty… nie jesteś matką. — Vera nie znalazła słów. — Lepiej oddajmy go do domu dziecka i powiedzmy wszystkim, że zmarł? — zapytała zimno.
Kolejny policzek uderzył w ciszy. Vera spojrzała na swoją dłoń z odrazą, żałując tylko, że nie uderzyła wcześniej, częściej, surowiej.Trzy dni później Anna opuściła dom z małym, szybkim bagażem.
Ilya odprowadził ją na stację kolejową ze smutnym, zagubionym spojrzeniem.— Postąpiłyśmy słusznie, Vera?— Nie było innego wyjścia, Ilyuszka. Nie było… Wychowałam małego potwora. Gdzie popełniłam błąd?
Anna zaczęła pracować w centralnej fabryce, zapominając o chłopcu, nauce i domu. Vera tymczasem ogrzewała wnuka przy swoim sercu i powoli zaczynała zapominać straszny sekret.
Kola stał się po prostu najmłodszym chłopcem, ulubieńcem wszystkich. Giennadij i Swietłana, znając prawdę, chronili matkę i młodszego brata.
Ilya uwielbiał małego chłopca. Życie zdawało się powoli odnajdywać porządek, odnajdując kruchy spokój.Ale 1941 rok już pukał do drzwi…
